غلامرضا سالمیان

   بیان مسئله و اهداف پژوهش: این پژوهش به بررسی تحول شخصیت زن از هویت فردی به تیپ اجتماعی در دو رمان «این خیابان سرعت‌گیر ندارد»‌(جهانی،????) و «نجوای ناجی» (قنبری، ????) می‌پردازد. هدف‌اصلی، تحلیل نحوه تاثیر عوامل خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بر شکل‌گیری هویت زنانه و تبدیل آن به تیپ‌های اجتماعی مشخص در ادبیات داستانی معاصر ایران است.   پرسش‌های پژوهش:   ?. چگونه شخصیت‌های زن در این دو رمان از هویت فردی به تیپ اجتماعی تبدیل می‌شوند؟   ?. چه عواملی در این تحول موثرند؟   ?. آیا این تحول نشانه‌ای از مقاومت، انطباق یا سرکوب هویت فردی است؟   روش پژوهش: این پژوهش از نوع کیفی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده‌ها با روش محتواوی از‌ متن دو‌رمان استخراج شده‌اند و تحلیل آن‌ها مبتنی برنظریه‌های شخصیت‌پردازی (مانند فورستر)، نقد فمینیستی (به‌ویژه شوالتر) و مفاهیم «هویت فردی» و «تیپ‌سازی» صورت گرفته است.   یافته‌های مهم وکلیدی پژوهش: یافته‌ها نشان می‌دهند‌که شخصیت‌های زن درآغازداستان دارای استقلال، خودآگاهی و قابلیت تصمیم‌گیری فردی هستند، اما درطول داستان و تحت فشارهای خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی، به تیپ‌هایی چون «زن مطیع»، «زن قربانی»، «زن مقاومت‌کننده» تبدیل می‌شوند. همچنین، تفاوت‌های فردی در میزان مقاومت، جسارت و آگاهی، نقش کلیدی در تعیین میزان حفظ هویت فردی دارند.   نتیجه‌گیری: تحول شخصیت زن از هویت فردی به تیپ اجتماعی، فرآیندی چندوجهی و متاثر از تعامل پیچید? فردیت و ساختارهای خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی است. این پژوهش درک عمیق‌تری از جایگاه زن در ادبیات معاصر ایران فراهم می‌آورد و زمینه‌ساز مطالعات تطبیقی و روان‌شناختی در حوزه ادبیات زنان می‌شود. کلیدواژه‌ها: ادبیات داستانی معاصر، زنان نویسنده‌ی کرمانشاهی، شخصیت‌پردازی، تیپ‌سازی، نقد زن‌محور، این خیابان سرعت‌گیر ندارد، نجوای ناجی

مقدمه: بر پای? نظری? استعار? مفهومی لیکاف و جانسون، استعاره صرفاً آرایه‌ای ادبی نیست، بلکه سازوکاری بنیادین در نظام اندیشگانی و مفهوم‌سازی انسان به شمار می‌آید. تحلیل شعر هوشنگ ابتهاج از این منظر امکان بازنمایی نظام‌مند ذهنیت شاعر و مفاهیم بنیادین انسانی چون عشق، آزادی و مرگ را فراهم می‌آورد.   هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل نظام‌مند بازنمایی استعاری عشق، آزادی و مرگ در شعر ابتهاج و بررسی تحول جهان‌بینی شاعر انجام شده‌است. روش: این پژوهش کیفی و توصیفی-تحلیلی است و با روش کتابخانه‌ای انجام شد. جامع? آماری شامل ??? نمونه شعر (شعر نو، غزل، مثنوی، قطعه، دوبیتی و رباعی) بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. تحلیل بر اساس نظری? استعاره مفهومی و روش‌شناسی استاک‌ول صورت گرفت.   یافته‌ها: نشان داد عشق: در دور? اول، عشق بیش‌تر فردی و زمینی و با استعاره‌های طبیعت، حواس و بدن بازنمایی می‌شود؛ در دور? دوم، عشق به شکل اجتماعی و عرفانی و پیوندی ناگسستنی با آزادی دارد و به نیرویی حیات‌آفرین و تعالی‌بخش تبدیل می‌شود. آزادی: استعاره‌های ساختاری و فضایی (پرنده، نور، سفر، پرواز، بال گشودن) نشان‌دهند? نیرویی فعال، رهایی‌بخش و جمعی است. آزادی در وجوه عرفانی و اجتماعی نمایان می‌شود و در مقابل سرکوب و محدودیت قرار می‌گیرد. مرگ: در سه سطح فردی-عاطفی، اجتماعی و عرفانی بازنمایی می‌شود؛ مرگ فردی غالباً خاموش و سرد است، مرگ اجتماعی نمایانگر ظلم و سرکوب است و مرگ عرفانی و شهیدانه حرکت صعودی و تعالی‌بخش دارد.   نتیجه‌گیری: تحلیل استعاره‌های مفهومی نشان می‌دهد جهان‌بینی ابتهاج از عشق فردی آغاز شده، در آزادی اجتماعی و عرفانی تعالی می‌یابد و در مرگ، معنا و غنای فلسفی پیدا می‌کند. سیر تحول شعر او از دغدغ? فردی به آگاهی جمعی و تجربه معنوی، بازتابی از پیوند سه‌گان? عشق، آزادی و مرگ است. این سه مفهوم، همزمان وجوه فردی، اجتماعی و عرفانی شعر او را شکل می‌دهند و ترکیب آن‌ها تصویری یکپارچه از ذهنیت و تجربه‌های شاعر ارائه می‌دهد.   

   چکیده هدف: این پژوهش با هدف تحلیل و بررسی شخصیّت‌های داستانی در دو رمان قاعده بازی اثر زنوزی جلالی و استخوان مردگان را شخم بزن از اولگا توکارچوک، بر اساس نظریه آلفرد آدلر، انجام شده است. روش شناسی پژوهش: روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوا بوده است؛ بدین معنا که شخصیّت‌های اصلی این دو رمان از منظر مفاهیم کلیدی روان‌شناسی آدلر بررسی شده‌اند. داده‌ها از طریق مطالعه دقیق متون، مقایسه عناصر مشترک و بررسی تفاوت‌های شخصیّتی در هر اثر استخراج شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شخصیّت‌های هر دو رمان تحت تاثیر تجربیات گذشته، روابط اجتماعی و احساسات فردی خود، مسیر رشد و تحول متمایزی را طی می‌کنند. در رمان قاعده بازی، شخصیّت‌ها در چالش‌های روانی و اجتماعی برای دستیابی به انسجام شخصیّت درگیر هستند، در حالی که در رمان استخوان مردگان را شخم بزن، مفهوم جبران و انگیزه‌های فردی نقش پررنگی دارد. در رمان قاعده بازی به صورت‌های گوناگونی از جمله تربیت، نقش خانواده و محیط، عقده حقارت و ... خود را نشان می‌دهند. در رمان استخوان مردگان را شخم بزن اگر چه در زمینه محتوا تا حدودی با رمان قاعده بازی قابل انطباق است، اما جلوه‌های نظریه آدلر به دلیل حوادث رمان و کمی تعداد شخصیّت‌ها به نسبت اثر دیگر یعنی رمان قاعده بازی کم‌رنگ‌تر است.

هدف: این پایان‌نامه به هدف تبیین ویژگی‌های زبانی اشعار عسجدی مروزی؛ شناسایی مختصّات ادبی اشعار او و تحلیل مبناهای فکری متجلّی در اشعار عسجدی مروزی نوشته شده است. روش‌شناسی پژوهش: ابتدا به طور کلی معنی و مفهوم سبک و نیز سبک خراسانی بررسی شده است. سپس کلام شاعر از سه منظر ادبی، فکری و زبانی تجزیه و تحلیل شده تا مشخص شود که اندیشه‌های شاعر چه بوده و به چه طریقی به ادای سخن پرداخته است. یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد که از میان انواع صور خیال، تشبیه و استعاره تقریباً کاربردی یکسان در اشعار عسجدی دارند و به میزانی اندک، کاربرد استعاره بیشتر است. شاعر به کنایه‌هایی ساده، دور از پیچیدگی و خالی از اغلاق نیز توجّه داشته و به میزانی نزدیک به تشبیه و استعاره از آن استفاده کرده‌ است. تنها مجاز است که در خیال‌انگیز کردن سخن عسجدی نقش چندانی ندارد. کاربرد آرایه‌های ادبی، به‌ویژه آرایه‌های لفظی در شعر عسجدی پر بسامد است. در ویژگی‌های زبانی و از نظر آوایی، کاربرد کلمات به شکل مخفف و کوتاه شده در دیوان عسجدی بسامد بسیار بالایی دارد. از نظر ویژگی‌های لغوی نیز بسامد واژه‌های عربی نسبت به دور? قبل، افزایشی است و واژه‌های کهن و برگرفته از پهلوی هم در سخن او فراوان به کار رفته است. از نظر دستوری مواردی همانند استفاده از حرف اضاف? مضاعف برای متمم، مقدم‌کردن صفت بر موصوف، جابه‌جا کردن ضمیر، حذف «می» و «ب» از فعل و ... به دفعات در دیوان عسجدی اتفاق افتاده‌ است. از منظر فکری، غالب اندیش? عسجدی حول محور ویژگی‌های ممدوح و معشوق می‌گذرد. اعتقاد به قضا و قدر، بیان بی‌اعتباری دنیا و گله و شکایت ار روزگار نیز موارد دیگری هستند که شاکل? اندیشه‌های عسجدی را   شکل می‌دهند. نتیجه‌گیری: آنچه عسجدی را از دیگر گویندگان عصر خود متمایز کرده، روی آوردن شاعر به کاربرد صنایع بدیعی به شکل گسترده و قابل توجّه است؛ همان‌که او را برای شاعران پس از خود به عنوان یک الگو و پیشگام قرار می‌دهد. از بسیاری دیگر از جنبه‌ها، سبک شاعر با سبک دوره، ویژگی‌های مشترک فراوانی دارد. کلیدواژه‌ها: سبک‌شناسی، شعر فارسی، سبک خراسانی، عسجدی مروزی  

   هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر یافتن ارتباط میان طنزهای سنایی و مولّفه‌های سبک گروتسک است. این کار به هدف ولاتری، یعنی نشان‌دادن شباهت‌های فرهنگی در میان اندیشه‌های اندیشمندان ملل گوناگون و اثبات وجود تنوّع در شعر و اندیش? ادیبان زبان فارسی انجام شده است. روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش به روش تحلیل محتوا و بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده است. سه رودیکرد کمّی، کیفی و تلفیقی در پژوهش وجود دارد. در این پژوهش تلاش، از روش کیفی استفاده و طیّ آن، محتوا از منظر کیفی توصیف و تحلیل شده‌است؛ برای رسیدن به این مقصود، ابتدا با مطالع? دقیق آثاری که دربار? گروتسک نوشته شده است، مبانی نظری گروتسک استخراج و دسته‌بندی شد. آن‌گاه با مطالع? متن‌های منتخب برای پژوهش، اشعاری که با مبانی پیش‌گفته قرابت داشت، گزینش شد. در مرحل? بعدی داده‌های گردآوری‌شده بر پای? اصول گروتسک تحلیل شد.. یافته‌ها: سنایی پس از تحوّلاتی که در دورهای از زندگی‌اش رخ داد، ضمن روی آوردن به عرفان و تصوّف، به مشکلات اجتماعی مردم پرداخت. او تازیان? انتقاد خویش را با زبانی گاه گزنده و تند و گاه هجوآمیز و مضحک و گاه آمیخته‌ای از هر دو، بر بدن ناساز طبقات گوناگون اجتماعی زمان خود فرود می‌آورد. با دقّت در اشعار سنایی می‌توان چنین دریافت که بدزبانی و رکاکت لفظ وی، نشان‌دهند? آن است که افزون بر رواج این امر در آن دوران، او برای آنکه بتواند مقاصد و نیّات درونی خود را بیان کند، آن را به شیوه طنز بیان کرده است. طنزپردازی‌های وی گاه آشکار و گاه پوشیده بود. نتیجه‌گیری: در آثار سنایی گروتسک در چارچوب مولّفه‌هایی به گون? ذیل قابل بخش‌بندی است: دست? اوّل: نابهنجاری؛ دست? دوم: ناهماهنگی و تضاد؛ دست? سوم: تمایز یا تناقض زبانی؛ دست? چهارم: آمیختگی عناصر حیوانی- انسانی و دست? پنجم: اغراق. مضامین طنز وی برای بیداری و آگاه‌کردن مخاطب بود. وی در اشعارش از انواع مولّفه‌های گروتسک (اغراق، ناهنجاری، تضاد) استفاده کرده است در شعر سنایی مولّف? وحشتزا مشاهده نشد. کلیدواژه‌ها:

   هدف: ادبیّات تطبیقی از یک سو، مطالع? ادبیّات در وراء محدود? کشوری خاص و از سویی دیگر، مطالع? ارتباطات بین ادبیّات و سایر حوزه‌های دانش بشری همچون هنرهای زیبا (مانند نقّاشی، مجسّمه‌سازی، معماری، موسیقی)، فلسفه، تاریخ، علوم‌اجتماعی (مانند سیاست، اقتصاد، جامعه‌شناسی)، علوم تجربی، مذهب و نظایر آن است. ما برای شناخت و شناساندن خود به دیگران، به ادبیّات تطبیقی نیازمندیم. پژوهش حاضر به منظور یافتن ویژگی‌های ادبی، داستانی و فکری کتاب نفس‌های خردلی و ناگازاکی و تحلیل مشابهات و اختلافات این کتاب انجام شده است. روش­شناسی پژوهش: روش ما در این پژوهش مبنی بر تحلیل ساختاری و محتوایی دو کتابِ نفس­های خردلی و ناگازاکی از دیدگاهِ عناصر داستانی، روش­های شکل­گیری و گسترش پیرنگ و شخصیت­های داستانی است. در ابتدا مقوله­های مطرح در ساختار داستان معرفی و در ادامه نمودهای هرکدام از عناصر داستانی در آثار مورد پژوهش، آورده شده است. تلاش شده است تا جایگاه و تاثیر هرکدام از موارد بررسی شده در دو کتاب با هم مقایسه و بسامد آن­ها نیز تا حدّ امکان نشان داده شود. یافته­ها: در مقوله­های مربوط به ساختار داستان و عناصر داستانی در یافتن ویژگی‌های ادبی، داستانی و فکری کتاب نفس‌های خردلی و ناگازاکی دریافتیم که دو کتاب مورد بررسی دارای ساختاری قابل پذیرش از لحاظ عناصر داستانی هستند. در هر دو اثر وجود راوی یا روایان متعدّد و انواع آن، باعث تغییر در زاوی? دید و لحن روایت شده است. در جایگاه­هایی که نویسنده با استفاده از روش­های مختلفِ شخصیت­سازی توانسته­ است حقیقت­مانندی را به خوبی برای خواننده و روایت­شنو ایجاد کند، پیرنگ داستان نیز به مراتب قوی­تر و پذیرفتنی­تر شده است. عنصر گفت و گو به عنوان یک معیار مشخص، تاثیر مستقیمی در گسترشِ داستان و پیرنگ آن­ها داشته است. آغاز، میانه و پایان به عنوان سه مقول? اصلی در ساختار داستان­ها در دو اثر نمود دارد؛ امّا در کتاب ناگازاکی به دلیل ساختارِ ویژ? آن؛ یعنی شکل یافتن آن از مجموعه چهارده روایت مختلف با یک موضوعِ یکسان، به شکل متفاوتی در میانِ ساختار کلّیِ روایت آورده شده است. تغییراتی که در شخصیت­ها و شناختی که آن­ها از آغاز تا پایان روایت بدان دست پیدا می­کنند در دو اثرِ مورد پژوهش دارای اهمّیّت است؛ زیرا حاوی پیام­هایی است که بصورت غیرمستقیم درک می­شوند امّا تاثیر مستقیمی بر خواننده و شنوند? روایت­ها دارند. نتیجه­گیری

   در سال‌های اخیر با تصویب سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملّی که نقشه راه برای تولید محتوای کتب درسی است، شاهد تغییرات گسترده در محتوای کتب درسی هستیم. با توجه به اهمیت بهره‌‌برداری از میراث ادب فارسی در کتاب‌های درسی مدارس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای بوستان سعدی بر اساس ساحت‌های تربیتی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و به روش کیفی از نوع تحلیلی- توصیفی صورت می‌گیرد. بدین منظور ابتدا به تحلیل مولفه‌های ساحت‌های تربیتی بر پایه اهداف مندرج در مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران شامل ساحت‌های شش‌گانه: ساحت تربیتی اعتقادی، اخلاقی و عبادی، ساحت تربیتی اجتماعی و سیاسی، ساحت تربیتی زیستی و بدنی، ساحت تربیتی زیبایی‌شناختی و هنری، ساحت تربیتی اقتصادی و حرفه‌ای و ساحت تربیتی علمی فناوری می‌پردازد و مولفه‌های هرکدام، استخراج و مورد اعتبار بخشی قرار می‌گیرد. سپس با استفاده از روش تحلیل محتوا، متن کامل بوستان سعدی بر اساس مولفه‌های هر یک از ساحت‌های شش‌گانه تربیتی مورد تحلیل کیفی قرار گرفته و مصادیق مرتبط با هر کدام از مولفه‌ها احصاء می‌گردد. با توجه به نتایج به دست آمده می‌توان نتیجه گرفت که ارتباط زیادی بین ساحت‌های تربیتی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و کتاب ارزشمند بوستان سعدی وجود دارد. چنانچه این مصادیق و آموزه‌ها در فرایند تعلیم و تربیت به کار‌گیری شوند و سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به درستی عملیاتی شود، می‌توان انتظار تربیت فراگیرانی در راستای آموزه‌های ملی و اسلامی را داشت.      

چکیده اریک اریکسون رهبر روان پویشی برای ساختن نظریه شخصیت «خود»، از اطلاعاتی استفاده می­کند که عمدتاً آن­ها را از بازی درمانی، بررسی­های زندگینامه­ای و تحلیل روانی_تاریخی به دست آورده است. تحلیل روانی_تاریخی نوعی تحلیل از گونه بررسی­های زندگینامه­ای است. رشد انسان طبق نظریه اریکسون هشت مرحله دارد که جهان شمول است؛ لیکن تفاوت­های فرهنگی در حل بحران­ها کاملاً اثرگذارند. کودک در چهار مرحله اوّل رشد، از تولّد تا بلوغ بر رشد «خود» کنترل کمی دارد؛ امّا یکپارچه پژواک تجربه کودکی نیست؛ بلکه استقلال روزافزون و توانایی فزاینده را در طول زمان برای انتخاب شیوه‌های پاسخ‌دهی به بحران‌ها و درخواست‌های جامعه کسب می­کند. اگرچه همگی انسان­ها فضلیت­های امید، هدف و خردمندی را کسب نمی‌کنند؛ امّا توان رسیدن به آن‌ها را دارند؛ زیرا انسان‌ها این نیرو را دارند که از تثبیت کودکانه خارج شوند و رشد خود را هوشیارانه در طول زندگی هدایت کنند، هیچ چیزی نمی­تواند در طبیعت انسان مانع این کار شود. این پژوهش با هدف بررسی بُعد روانی فقر در رمان «سال­های ابری» از علی­اشرف درویشیان و «خاکستر آنجلا» از فرانک مک کورت در پاسخ به چگونگی ظهور بحران­های هشتگانه رشد روانی_اجتماعی بر اساس نظریه اریک اریکسون با رویکردی توصیفی_تحلیلی در رمان­های مورد مطالعه انجام شده‌ است. یافته­های پژوهش بر اساس مراحل هشتگانه رشد اریکسون تبیین می­شوند. تشابهات و تفاوت­های دو رمان بر اساس نظریه اریکسون با کمی تغییرات فرهنگی بررسی شده است. یر روند رشد بیشتر متمایل به شباهت­هاست و این توانمندی و جهان شمول بودن نظریه را تایید می­کند. پدیده سیال فقر عنصر و عامل بنیادین اختلال رشد سالم در رمان سال‌های ابری و خاکستر آنجلا نیست و فقر مادی به تنهایی نمی‌تواند باعث ایجاد روان رنجوری در فرد شود؛ بلکه برای به وجود آمدن رنج علیّت شبکه­ای؛ همچون رفتار والدین، شرایط زیستی_روانی و اجتماعی شرط لازم و کافی است. تنگنای فقر بر کسب فضایل رشد هشتگان? قهرمان داستان، اثر منفی و تاخیری دارد و جایگاه کودک را در نظام روابط انسانی مبتنی بر فضیلت­هایی؛ مانند اراده، هدف، شایستگی، وفاداری، مراقبت تغییر داده است؛ امّا با بسامد بالای نیروهای بنیادین امید و عشق موهبت­های رشد توسط قهرمانان بازآفرینی شده و فرد با «من هوشیار» به حل تعارضات کودکی و نوجوانی مختل شده می­پردازد تا افسانه شخصی خود را خود بسازد. واژه­های کلیدی: سالهای ابری، خاکستر آنجلا، علی­اشرف درویشیان، فرانک مک کورت، اریک اریکسون، بعد روانی فقر.   

شناخت ویژگی­ها و فرهنگ جوامع مختلف از رهگذر آثار ادبی به ویژه سفرنامه دانشی است که تصویرشناسی نامیده می­شود. تصویر در تصویرشناسی بازنمایی وجه? ذهنی یا استدلال یک فرد یا گروه یا ملت است که با سفرنامه­ها و آثار داستانی ارتباط دارد.گستر? مطالع? این پژوهش سفرنامه­هاست و مطالعه در این زمینه، سبب نگاهی تازه به ادبیّات دیگری یا ملی می­گردد و رابطه­ای تنگاتنگ با ادبیّات‌تطبیقی دارد. بر این اساس در عصر ارتباطات، حوز? ادبیّات تطبیقی بینارشته­ای و بینامتنی است. روابط بینافرهنگی موجب فربه‌شدن ادبیّات و به طور کلی فرهنگ یک جامعه می­شود. بدین سبب دو سفرنامه از دو جهانگرد به نام­های ژان­بابتیست­تاورنیه که در زمان فرمانروایی شاه‌صفی، شاه­عباس دوم و شاه­اسماعیل به ایران سفر کرده و نیکلا سانسون   که در روزگار شاه­سلیمان به ایران آمده، انتخاب شده‌است. این دو سفرنامه در شمار تجربه­های حضوری، طبقه­بندی می­شوند که در هر دو آن سفرنامه­نویس به صورت مستقیم در سرزمین بیگانه حضور یافته و مشاهدات خود را پیش روی خوانندگان قرار داده است. هر دو سیاح، فرانسوی و سفرشان مربوط به دور? صفویه   از ادوار مهم تاریخ ایران در جهان است، زیرا سیاحان بسیاری از سرزمین­های دوردست با انگیزه­های مختلف راهی ایران شده­اند و سپس در پرتو یادداشت­های خود هوّیت ایرانی را به مردم دنیا نمایانده­اند. از اهداف این پایان­نامه: آشنایی با عناصر فرهنگ ایرانی در آیین? سفرنامه­های مورد مطالعه بر اساس انگار? تصویرشناسی، تبیین نوع نگاه سفرنامه­نویسان به عناصر فرهنگ ایرانی بر اساس انگیز? گردشگران فرانسوی، ارائه دسته­بندی موضوعی، مبتنی بر بسامد تصویرهای فرهنگی، جامعه­شناختی، انسان­شناختی، طبیعی و ادبیّات در سفرنامه­های مورد مطالعه است. این جستار با بهره­گیری از روش توصیفی_تحلیلی به انجام رسیده است. نتایج به دست آمده حاکی از این است که نگاه تاورنیه در بیشتر موارد با نگاهی فرادستی   فرهنگ خودی را ترجیح داده و به انتقاد از ایرانیان پرداخته است. نگاه سانسون مثبت و بدور از هرگونه تعصب و غرض‌ورزی بوده است، هرچند او نیز در برخی موارد فرهنگ خودی را ترجیح داده و دیگری را داری خلل دیده است. در نهایت نگارش سفرنامه­ها به آشنایی فرانسویان با فرهنگ و ادب ایران انجامیده و از این رهگذر ادبیات ایران بر ادبیات و انقلاب فرانسه تاثیرگذار بوده است. در این جستار نگاه نقادانه با نگاه غرض­ورزان? سیاحان از هم بازشناخته شده و تصویرفرهنگی هوّیت ایران مورد مطالعه قرار گرفته است.   

  علی­محمّدافغانی، از نامدارترین نویسندگان رمان اجتماعی در ایران است؛ به‌گونه‌ای کهبسیاری از نویسندگان در این سبک از شیو? رمان‌نویسی او پیروی می­کنند. افغانی سال‌هادر کرمانشاه زیست و یکی از مهم­ترین آثار خود به نام شوهر آهو خانم را در این شهر نگاشت. زندگی او در اینشهر و روایت رمان شوهر آهو خانم که بخشی از این شهر است، دراین رمان منعکس شده ‌است. هدف این پژوهش دستیابی به چارچوبمفهومی روایت در داستان و تطبیق آن با روایت در معماری در جهت به کارگیری شیوه­هایداستان پردازی در معماری، ساخت سناریوی فضایی عاملی برای تفسیر بنا یا طراحی است.در اینپایان‌نامه سعی خواهد شد با بررسی عناصر معماری شهری، انواعساختمان‌ها، ایوان‌ها، درها، اتاق‌های پنج‌دری، دالان‌ها، کوبه‌ها و حلقه‌ها، کوچه­ها،بافت محلّات قدیمی، حوض‌ها، شکل‌ قدیم مغازه‌ها و دکان‌ها، آجرکاری، کاشی‌کاری،طرح، رنگ، نقش و... تغییرات آن­ها و چگونگی تاثیرپذیری نویسنده از مکان زیست وبازتاب آن در آثار ادبی خود و رابط? متناظر ادبیّات و معماری نشان داده شود.

   چکیده ژرار ژنت یکی از نامدارترین روایت‎شناسان ساختارگرای فرانسوی است. او میان سه سطح داستان، گفتمان و روایتگری تمایز قائل شد و با طرح زمان، وجه و لحن به تعامل میان این سه سطح اشاره کرد. او این مقوله‎ها را برای بررسی و شناخت شگردهای روایی در متون روایی تشریح کرده‌است. فیروز زنوزی جلالی نویسند? توانای معاصر است. او در رمان قاعد? بازی که یک رمان روانکاوانه است؛ زشتی و پلشتی‌های انسان‎ها را به تصویر می‌کشد. این رمان موفّق به دریافت جوایز گوناگونی شده‌است. برای درک علّل موفّقیّت و چگونگی روایت این اثر به بررسی ساختاری آن با روش توصیفی_تحلیلی و تکیه بر نظریّ? ژرار ژنت پرداخته شده‌است.    در مقول? نظم یافته‏ها حاکی از آن است که درصد بالایی از متن دارای زمان‎پریشی از نوع گذشته‏نگر است. راوی با تداعی معانی خطّ زمان را می‏شکند و به بیان خطاهای خود در گذشته می‎پردازد. این گذشته‎نگری‎ها باعث ایجاد تعلیق و جذّابیّت اثر شده‌اند. تک‏گویی درونی و بیان ایدئولوژی‏های راوی شتاب منفی را ایجاد کرده‎اند؛ امّا با توجّه به این‎که هدف زنوزی جلالی پرداختن به داستان شخصیّت است، شتاب آن کاملاً بجا و طبیعی است. بیشترین میزان در انواع بسامد، به بسامد مکرّر اختصاص دارد. او با این‎کار باعث انتقال بهتر آشفته‏گویی، روان‎پریشی و عقده‏های راوی شده است و تاثیر آن اتّفاقات را بر روان راوی بازگو می‎کند. زنوزی جلالی با استفاده از تک‎گویی به عنوان گفتمان مستقیم آزاد فاصله را کم کرده است. با انتخاب کانونی‏سازی درونی به ذهن شخصیّت دسترسی دارد و همه‏چیز را از دریچ? چشم او می‏بیند. راوی در این رمان درون‎روایتی_هم‎روایتی است. راوی مفسّر و البتّه غیرقابل اعتماد است. محتوای این رمان روانکاوانه و فلسفی است. زنوزی جلالی برای انتقال بهتر این محتوا، ساختار بسیارسنجیده‏ای تنظیم کرده‎است. او با استفاده از زمان‌پریشی‏های متعدّد، بسامد مکرّر، سرعت منفی، تک‎گویی درونی، راوی غیرقابل اعتماد و کانونی‎سازی درونی باعث انتقال بهتر آشفتگی‎های روحی، دردها، دغدغه‎ها و ایدلولوژی‎های شخصیّت اصلی شده است. در این اثر نه تنها هیچ‏گونه ناهماهنگی در میان مقوله‎های نظریّ? ژنت وجود ندارد؛ بلکه این مقوله‎ها پیوستگی و تعامل موثری با یکدیگر دارند. تکنیک‌های به‎کارگرفته در روایت این اثر کاملاً مناسب و آگاهانه است و مطالع? ساختاری قاعد? بازی منجر به درک پیچیدگی‎های آن شده است. _______________________________________    واژه‌های کلیدی: رمان قاعد? بازی، ژرار ژنت، زمان، وجه، لحن.   

چکیدهعارفان زبان را برای بیان و در میان نهادن تجربه‌های عرفانی و ژرف نگری‌هایشان با دیگران، نارسا می‌یابند. عرفا بر این اعتقادند که تجربه‌های عرفانی ناگفتنی و بیان‌ناپذیر است. با وجود تاکید بر بیان‌ناپذیری تجربه‌ها و مشاهدات عرفانی، عارفان به وسیله زبانی که دارای ظرفیت‌های محتوایی، واژگانی و اصطلاحی است جهان بینی و اندیشه‌ها و احوال و مواجید خود را با شیوه‌های گوناگون بیان می‌کنند. حقایق و مفاهیم بلند عرفانی که برای اهل معرفت از طریق شهود حاصل می‌شود با چهار مانع اصلی موضوع، متکلّم، کلام و مستمع، بیان‌ناپذیر خواهند ‌شد؛ لذا در نگاه عارفان خاموشی بر گفتار فضیلت دارد و سخن گفتن را به صورت سربسته، رمزآلود، دو پهلو و پوشیده در کنایه و اشارات بر عباراتِ مبتنی بر شرح و تفسیر و وضوح مرجح می‌دانند. برای انجام این پژوهش، با روش کتابخانه‌ای و تحلیل محتوا به تنظیم سه فصل اقدام گردیده است. در فصل اوّل کلّیات و تعاریف آورده شده، فصل دوّم در پی چگونگی بیان تجربه‌های عرفانی و اثبات وجود زبان عرفانی است و فصل سوّم این رساله به تشریح موانع بیان‌ناپذیری تجربه‌های عرفانی در آثار برجسته عطّار (منطق‌الطّیر، الهی‌نامه، مصیبت‌نامه) پرداخته است تا زوایای پنهان اندیشه‌های عرفانی عطّار و توانایی او در بیان حقایق عرفانی بیش از پیش مورد توجّه قرار گیرد. عطّار در این آثار پیرامون هر یک از موانع یاد شده فوق سخن گفته است؛ امّا با عنایت به بررسی انجام گرفته، وی ابزار زبان و کلمات را برای بیان عظمت موضوع ناتوان و قاصر می‌داند و همچنین به واسطه قرار گرفتن در حالت سکر، قدرت بیان حقایق عرفانی را از دست می‌دهد. بر اساس بررسی انجام شده موانع موضوع و متکلّم بیش از موانع دیگر در بیان حقایق و رموز الهی مورد نظر عطّار بوده است.

  چکیدهصائب یکی از شاعران برجست? سبک هندی است که به شاعر مضمون ساز نیز مشهور است. او با ساختن مضمونها   در شعرش برای بیان مقاصد عرفانی بهره برده است. یکی از این مضامین مهّم اساطیر است. در دیوان او ما با سه نوع اسطوره مواجه هستیم که عبارتند از:   اساطیر ملّی،تاریخی و عرفانی.اساطیر ملّی یعنی هما، زال، قاف، رستم، سیمرغ، عنقا، جمشید، بیژن و سیاوش. اساطیر تاریخی شامل شخصیّتهای خضر و اسکندر و اسطور? آب حیات میشود. در اساطیر عرفانی هم به منصور حلّاج، افلاطون خمنشین و ابراهیم ادهم اشاره شده است. صائب با استفاده از اساطیر به مفاهیم عرفانی مانند: عزلت، عشق، فنا، صبر، همّت، مجاهده، طلب، استغنا، قناعت، خلوت، خاموشی، معرفت، سعادت، حیرت، وحدت وجود، توکّل، شوق، توبه، فقر، وصل، توحید، شهادت، زهد، قطع تعلق، محبّت، افشای سر و رضا اشاره کرده است. این پایان نامه به بررسی کارکرد عناصر اسطورهای در دیوان صائب پرداخته است.واژگان کلیدی: شعر فارسی، عرفان، اسطوره، صائب تبریزی

ادبیات داستانی به عنوان نمون? مناسب برای بررسی‌های گفتمانی می‌تواند بستر مطلوبی برای ترکیب گفتمان و ادبیات باشد، روایت که خارج از ژانرهای ادبی و متکی بر زیبایی‌شناسی گام نوینی در گستر? ادبیات داستانی برداشته است با پیدایش شرایط حاکم بر جریان سیال ذهن می‌تواند با ایجاد پس‌تنیدگی‌ها و پیش‌تنیدگی‌های موجود در جریان حادث شده توسط راوی، موقعیت‌های کُنِشی، شَوِشی، تَنِشی و بُوَشی را ایجاد و نظام‌های گفتمانی گِرِمَسی را در خود جای دهد. گِرِمَس معناشناس فرانسوی کوشیده‌است که الگویی منسجم، برای مطالع? روایت ارایه نماید که براساس آن‌چه از نظر وی نشانه- معنا شناسیِ نوین خوانده می‌شود، دیگر شناخت متون ادبی مبتنی بر تحلیل ساختاری و شناخت فرستنده و گیرنده نیست؛ بلکه شناخت سیر تولید متن از انتقال تا دریافت مهم است که شامل عناصر کنشی و شوشی است در این پژوهش برآنیم تا بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و با رویکردی توصیفی- تحلیلی وبه روش تطبیق آمریکایی، شرایط تولید و دریافت معنا را در نظام گفتمان روایی «اهل غَرق» از منیرو ورانی‌پور و «به سوی فانوس دریایی» از ویرجینیا وولف براساس نظری? گرمَس بررسی و تحلیل کرده و با بهره‌مندی از مضمون این رمان‌ها به استخراج کُنش و شَوِش‌های موجود در متن پرداخته و سپس به تطبیق این عوامل با نظام‌های گفتمانی گِرِمَسی بپردازیم. در این رمان‌ها سبک نوشتاری زنانه همراه با حضور برجست? جریانِ سیّالِ ذهن و تک‌گویی درونی، مرز بین گذشته و حال را در هم شکسته است و موجب ایجاد پس‌تنیدگی‌ها و پیش‌تنیدگی‌هایی گردیده که با نظری? نشانه- معناشناسی گرمَس قابل انطباق است. واژه‌های کلیدی: نشانه‌- معناشناسی، گفتمان، گِرمس، رمان اهل غَرق، رمان به سوی فانوس دریایی، ادبیات تطبیقی

     ایران کشوری مهّم و ارزشمند و زادگاه فردوسی ، که بارها نام آن در شاهنامه تکرار شده است، همواره با ملل دیگر مرتبط بوده است که این ارتباط به برخوردها و جنگ‌هایی بین این کشورها منجر شده است. همین موضوع باعث شده است که ملل انیرانی در شاهنامه که اعم از تورانیان، رومیان، تازیان، هندیان و چینیان و... هستند، نسبت به ایران و شخصیّت‌های مختلف ایرانی، دیدگاه‌های مختلفی داشته باشند. دیدگاه انیرانیان نسبت به ایران و ایرانی در شاهنامه، گاهی از روی ترس و مصلحت است و گاهی نیز اعتقاد و باور قلبی آنان است. به طور کلّی، ایران از نگاه انیرانیان سرزمینی است با شکوه و جلال و قدرت نظامی که هر کشوری تاب و توان مقابله با آن را ندارد و ناچار به اطاعت و تسلیم هستند. همچنین پهلوانان ایرانی اغلب در زور بازو و قدرتمندی شهره‌ هستند که رستم مظهر و نشانه‌ی پهلوانان ایرانی است. شاهان ایرانی از نگاه ملل انیرانی، شاهانی با فرّه ایزدی و شکوه و جلال در حکومت هستند که در این میان به برخی از شاهان نیز برمی‌خوریم که از دیدگاه انیرانیان   ویژگی‌های یک شاه را ندارند که کاووس یک نمونه از این شاهان است. شاهزادگان ایرانی نیز از نگاه انیرانیان نمونه‌ی انسانی فرازمینی است که همه‌ی ویژگی‌های یک شاه را دارا هستند و افزون بر آن از زور بازو هم برخوردارند که در شاهنامه نمونه‌ی بارز این شخصیّت اسفندیار است. در پژوهش حاضر، علاوه بر تعاریف مقدماتی از حماسه و آن‌چه با آن مرتبط است و ویژگی‌های اقوام انیرانی بر اساس شاهنامه،   دیدگاه‌های اقوام و ملل برجسته‌ی انیرانی درباره‌ی ایران و شخصیّت‌های ایرانی، به تفکیک در فصلی جداگانه بررسی شده است.

چکیده ادبیات تطبیقی­ یکی از مهمترین دانش­هایی است­ که ادبیات ملل مختلف را به هم پیوند می­دهد. با وجود اختلاف زبانی بین شاعران، گاه از لحاظ سبک و محتوای آثار اشتراکاتی باهم دارند. از آن­جایی­ که شاعران منعکس کننده­ی وقایع زمان خود هستند، در اندیشه و ساختار شعری اشتراکات زیادی با هم دارند. مکتب آمریکایی به بررسی شباهت­ها و تفاوت­های بین آثار ملل مختلف می­پردازد؛ لذا در این جستار نگارنده کوشیده است تا براساس همین مکتب و با تلاقی فکر و اندیشه ی دو شاعر، وجوه اشتراکات و افتراقات محتوا و قصاید آن ها را مورد بحث و بررسی قرار دهد.    بررسی تطبیقی قصاید این دو شاعر نشان از آن دارد که مضامین مشترک سیاسی و اجتماعی چون وطن، آزادی، مبارزه با بیگانگان واعتراض به برخی قوانین و مضامین ادبی چون مدح، وصف، رثا وعتاب وجود­دارد. و هر کدام تلاش کرده­اند، این مضامین را در قالب قصیده و موسیقی متناسب با این مفاهیم با زبان هنری بیان کنند. هرچند که از لحاظ مضامین به کار رفته در قصاید دو شاعر اشتراکاتی وجود دارد ولی مضامین به کار رفته در قصاید بهار گستره­ی وسیعی را به خود اختصاص داده است و کمتر موضوع اجتماعی، سیاسی و فرهنگی وجود دارد که بهار به آن نپرداخته باشد؛ حال آن­که حجم بالای مضامین   به کار رفته در قصاید راشد حسین مربوط به اندیشه­های مقاومتی است و تنوع مضامین در قصاید وی حجم کمتری دارد. از لحاظ ساختار، شعر بهار به دلیل کاربرد تشبیهات و استعارات متنوع، هنری­تر از قصاید راشد حسین است. حجم بالای بهره­گیری بهار از انواع موسیقی در قصایدش، شعر اورا موسیقیایی­تر کرده است و در حیطه­ی صنایع بدیعی غنی­تر از قصاید راشد حسین می­باشد. کلید واژه ها: بررسی تطبیقی، قصاید، ملک الشعرای بهار، راشد حسین.

چکیدهنقد بوم گرا یکی از مباحث مطالعات بینارشته ای در حوزه ادبیّات و محیط زیست است که به چگونگی بازتاب مسائلمحیط زیست در آثار ادبی می پردازد. از مباحث مهم در مبانی نقد بوم گرا، بازخوانی آثار ادبی اصلی با دیدگاهی بوم محوراست؛ که هدف آن، جهت بخشی به اندیشه انسان ها در راستای بهره برداری درست از منابع محیط زیست است. در اینپژوهش با مطالعه آثار برخی از شاعران معاصر، همچون نیما یوشیج، سهراب سپهری، مهدی اخوان ثالث و احمد شاملو،ضمن بررسی نگاه این شاعران به طبیعت، تاثیر و تقابل ادبیّات و محیط زیست، رویکرد شاعران نسبت به مباحث ومسائل زیست محیطی و همچنین روابط انسان با طبیعت بررسی شده است. درباره دست آورد این پژوهش باید گفت؛ شعرنیما سراسر، یگانگی با طبیعت است که می توان آن را حاصل نگاه دقیق و آمیختگی او با طبیعت دانست. در نظر نیما،انسان و طبیعت دو جزء جدایی ناپذیرند. در شعر نیما طبیعت با عناصر زیبای خود، همواره مایه آرامش، نشاط و شادمانیبشر بوده است. نیما، تعامل درست انسان و طبیعت را نتیجه داشتن روحیه همدردی می داند؛ به طوری که در اندیشه نیمانیز می توان گونه ای از همدردی با ارکان طبیعت را مشاهده کرد. در شعر سهراب نیز وجود انسان بسیار کمرنگ است؛ امّادر مقابل به محیط پیرامون توجّه ویژه ای دارد. او با بازگشت به طبیعت، به دنبال سادگی گذشته و مناظر بکر طبیعیاست، ارتباط سپهری با طبیعت ارتباطی بی واسطه است، سهراب با تامّل در هستی به مرحله جدیدی از آگاهی و تجربهدست یافته است؛ این آگاهی موجب شده تا در برابر طبیعت و مظاهر آن، فروتنی پیشه کند و همواره حامی حقوق محیطپیرامون باشد. اخوان در شعرش، وجود منابع طبیعی همچون کوه، رود و... را مایه رونق سرزمین می داند و طبیعت راحامی انسان توصیف می کند. شاملو نیز با وجود اصالت بخشی به انسان از عناصر طبیعت غافل نشده است؛ چراکه طبیعترا تامین کننده نیاز انسان می داند. شاملو، کودک انسان را عصاره ای از پیوند اساطیری عناصر طبیعت می داند. او در انتظارروزهایی روشن و سراسر مهربانی است؛ روزهایی که عشق و دوستی بر همه جای جهان حکم فرما شود تا جایی که سایرجانداران نیز از این عشق و مهربانی بهره مند شوند. به طور کلّی، شاعران می توانند با شیوه های بیانی مختلف، مشکلاتزیست محیطی را به تصویر بکشند و راهی برای بیرون رفت از بحران های زیست محیطی ارائه دهند.کلیدواژه ها: ادبیّات تطبیقی، مطالعات میان رشته ای، شعر معاصر فارسی، نقد بوم گرا ، محیط زیست

چکیدهیکی از مضامین و مفاهیم رایج و معمول در دیوان اشعار شاعران مضمونپردازی و تصویرسازی با عناصر و اسامیرایج فرهنگ اسلامی میباشد. اغلب شاعران فارسیگوی جهت حفظ و پاسداشت و انتقال بسیاری از ارزشهایفرهنگی کوشیدهاند تا از طریق بهرهگیریهای شاعرانه از عناصر فرهنگی فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی در این -زمینه گامی بردارند. خاقانی به عنوان یکی از شاعران برجسته در این زمینه به این مهم توجّه داشته است. خاقانی باآگاهی و شناخت درست از فرهنگ گذشته و شناخت عناصر اساطیری و دینی از عناصر فرهنگ ایرانی اسلامی -برای بیان اندیشههای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی خود بهره گرفته است . خاقانی میراثدار فرهنگ غنی ایرانباستان است و یکی از شاخصههای شعرش تاثیرپذیری از فرهنگ اسلامی است. قصاید خاقانی سرشار از مضامین ومفاهیم ایرانی اسلامی است که بن مای? ساختن مضامین و تصاویر بدیع قرار گرفتهاند. به منظور - این تحقیقمجموعه قصاید خاقانی مورد بررسی قرار گرفته که حدود 8165 بیت دارد. تمامی عناصر فرهنگ ایرانی و سامی ازآن استخراج شد و نتایجی که به دست آمد نشان میدهد که خاقانی بیشترین بهرهگیری را از عناصر فرهنگ اسلامیداشته است . تقریبا 30 درصد از کل ابیات خاقانی به مضامین و مفاهیم عربی اسلامی اختصاص دارد و - 16 درصداز کل ابیاتش عناصر فرهنگ ایرانی را شامل میشود. مهمترین منبع الهام خاقانی قرآن کریم است که 12 درصدابیاتش را تشکیل میدهد. از میان عناصر ایرانی اسطوره ها از بیشترین بسامد برخوردار هستند .واژگان کلیدی: خاقانی، قصاید، فرهنگ ایرانی، فرهنگ سامی

ادبیّات، از دیرباز بیانگر اوضاع جامعه و مسائل اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، ... هر ملّتی بوده و تغییر و تحوّلات آن ملّت، همواره در آثار ادبی بازتاب داشته است؛ از این جهت برای آشنایی با وضعیّت هر جامعه در دوره­ای خاص، می‌توان به آثار ادبی مربوط به همان دوره مراجعه کرد. یکی از تحوّلات عظیم قرن حاضر ایران، جنگ تحمیلی با عراق بود که تاثیر فراوانی بر پیکره و بنیان جامعه، خصوصاً مناطق جنگ­زده گذاشت و حدود هشت سال کشور را به خود درگیر کرد؛ بنابراین یکی از گسترده­ترین موضوعاتی که در دوره­ی معاصر به آن پرداخته شده است، ادبیّات جنگ یا دفاع مقدّس است. از آنجایی که نسل جدید ارتباط چندانی با جنگ تحمیلی و پیامدهای آن ندارد و از طرفی، سیمای جامعه در ادبیّات داستانی و منثور ملموس­تر است، در پژوهش حاضر با استفاده از منابع کتابخانه­ای و مجازی و به روش تحلیلی- توصیفی، بر‌آن شدیم با بررسی سه رمان واقع­گرا از آثار مربوط به سال­های آغازین جنگ تحمیلی که هر‌کدام، با یک دیدگاه متفاوت نسبت به جنگ نوشته شده‌اند، سیمای جامعه­ی جنگ‌زده و پیامدهای آن را بررسی کنیم و به تصویر بکشیم. رمان «نخل­های بی­سر» در کنار ترسیم تبعات و جنبه­های منفی جنگ، سرشار از امید به پیروزی و روحیه­ی شهادت‌طلبی است و علاوه بر سیمای شهر جنگ­زده، جبهه را هم به تصویر کشیده است. «زمین سوخته»، رمانی با روایتی بی­طرف از جنگ است که البتّه جنبه­های منفی و یاس­آلود آن بر جنبه­های مثبتش می‌چربد و نویسنده بیشتر از جبهه، شهر و مردم عادی را مورد توجّه قرار داده است. رمان «ثریا در اغما» نیز جامعه­ی روشنفکری را نشان می‌دهد که در هیاهوی جنگ به خارج از کشور می­روند و از سوی دیگر سیمای جامعه­ی در حال نابودی را ترسیم کرده است؛ در‌واقع، دیدگاه منفی نویسنده کاملاً در توصیف­ها و صحنه‌پردازی­ها مشاهده می­شود و نگارنده با در کنار هم قرار دادن این سه رمان، سعی کرده است، نمایی از جنبه‌های مختلف جامعه‌ی جنگ‌زده را به مخاطب گزارش دهد، جنگی که هر‌چند بیش از دو دهه از پایان آن می‌گذرد، امّا پرداختن به آن می‌تواند ضمن هوشیار‌سازی، خود‌سازی و آمادگی لازم را برای رو‌در‌رویی با هر نیرنگ و تنشی به دنبال داشته باشد.  کلید‌واژه: ادبیّات دفاع مقدّس، سیمای جامعه، «نخل­های بی­سر»، «زمین سوخته»، «ثریا در اغما»  

یبسطب

تحلیل مقایسه ای جایگاه طبیعت در غزلیات سعدی واسعار فریدون مشیری